U hebt nog de column van Piet Poell tegoed en de reacties van het publiek omtrent Ophelia.

Het is inmiddels wel bijna een week geleden maar soms staat de agenda zo vol dat je onmogelijk achter je scherm kunt gaan zitten. Dit zal verder weinig afbreuk doen aan de column van Piet en de creaties van ons publiek.Paul

Het publiek is erg begaan met ons en ik hoor steeds meer leuke tips en kritische noten. Ga daar vooral mee door mensen, want ook wij willen naar perfectie.

Hebt U zelf ideeën van welke aard dan ook, reageer hier of op onze facebookpagina https://www.facebook.com/CultureelCafeWeert?ref=hl.

piet PoellOphelia

In een van haar essays in de bundel “Stil de tijd” bespreekt de Nederlandse filosofe Joke Hermsen het symbool van de zeemeermin met de twee staarten, die je veelvuldig bij de Etrusken treft.  Het meer van Bolsena was voor de Etrusken het centrum van de wereld en het eilandje Bisentina zelfs het centrum van het kosmische wiel. Op dat eilandje ligt een piramidevormige berg met bovenin een diepe put en daar woonde de godin Omphale (Omphalus betekent “navel”) Deze Omphale werd “de moeder van de tijd” genoemd. En die tijd, die moet u even onthouden, want die heeft iets te maken met die zeemeermin!

Toen de Etrusken al lang uitgestorven waren, bleef die zeemeermin met de twee staarten tot diep in de middeleeuwen overal opduiken. De kerk kreeg die goddelijke waternimf maar niet uitgeroeid. Twee frappante voorbeelden, houd u vast! In de kerk van Metz, dertiende eeuw(!), staat Maria afgebeeld als een dubbelstaartige zeemeermin die een vis-Jezus baart. In de kerk van Than, in de Elzas, vind je diezelfde dubbelstaartige meermin met de vis als het ware zuigend tussen haar dijen. De Merovingers, die hun zetel in Metz hadden, voerden de dubbelstaartige zeemeermin in hun wapen, omringd door lelies(!) Die lelies moet u ook even onthouden.

In de middeleeuwen wordt deze meermin Melusine, Undine of Ondine genoemd.

In een ander essay in dezelfde bundel bespreekt Hermsen het verhaal Undine geht  van de Oostenrijkse schrijfster Ingeborg Bachmann, geestverwante van de Gruppe 47 , waartoe o.a. Heinrich Böll behoorde. Undine blijkt hier de verpersoonlijking, de “vermeerminnelijking” van de  “innerlijke tijd” te zijn. Je hebt namelijk, volgens een aantal filosofen, onder wie Bergson en Sloterdijk, en Hermsen, twee soorten tijd: de kloktijd en die innerlijke tijd. De kloktijd bepaalt ons dagelijkse leven, ons jachten en jagen, de economische tijd dus, de hijgtijd. De innerlijke tijd ervaar je als je alle beslommeringen loslaat, wegzinkt in zalig nietsdoen, in een soort dromenland, – u kent dat wel: plotseling zie je dat het al een half uur later is en waar was je al die tijd met je gedachten!  Ondine neemt bezit van ons, komt boven drijven(!) als we ontsnappen uit de hijgtijd, maar ze zakt ook weer weg in ons onderbewuste, want zij weet dat er in onze tijd voor haar niets te halen valt. In het verhaal van Bachmann houdt zij van een zeker Hans, maar ze kan niet met hem trouwen en kinderen krijgen, want dan gaat ze dood. Ze is immers een niet-menselijke waternimf.

Ophelia gaat dood. Ophelia, de geliefde van Hamlet, die niet met hem kan trouwen en zij gaat onder water. Letterlijk. Maar ze blijft half boven drijven, half in onze wereld.  Vanaf dat moment raakt Hamlet verstrikt in het web van wraak  en intrige. In de netten, kun je zeggen, die de “bovenwereld” voor hem spant. De wereld waar de kloktijd in je nek hijgt.

Heeft Shakespeare het verhaal van Ondine gekend? Zo vlak na de middeleeuwen levend, met de symbolen nog binnen handbereik, een Griekse naam die de wijze, de hulpvaardige betekent,- hoe wijs was Ophelia met haar onsamenhangende liedjes als antwoord op alle vragen? Zij lijkt in een onderwatertijd te leven, die ook kunstenaars kennen: wegzinkend uit het heden, weg van de dagelijkse sleur, drijven je de mooiste ideeën aan!Scan CCW 3feb13-3

Laten we eens kijken naar één speciale kunstenaar uit de Romantiek die geobsedeerd was door nimfen en najaden: John William Waterhouse, een prerafaeliet bij wie we dus realistische schildertrant en symboliek hand in hand zien gaan. Hij schilderde Ophelia twee keer: een keer in 1894 en een keer in 1910. In 1910 lijkt zij de opgejaagde nimf wie de dood op de hielen zit, in 1894 echter zit zij als een pas ontloken nimfijn op een boomstam, lijkt zij volmaakte vrede te hebben met haar lot, en achter haar rug zie je de beek of vijver waarin ze wellicht aanstonds zal verdrinken, maar niets wijst op mogelijk naderend onheil. Een vredig tafereel, een vijver vol lelies…! Daar zijn ze weer!

De fleur-de-lys in het wapen van de Merovingers, symbool van zuiverheid, maagdelijkheid, symbool van Maria, de onbevlekte ontvangenis, van de dubbelstaartige zeemeermin, die geen kind kan hebben van een sterveling… Is er eigenlijk veel nieuws onder de zon?

Waterhouse was romanticus. En mijn naamgenoot dan, Gerard Mathieu Poell, met zijn Beschrijving van het Hertogdom Limburg uit 1850, hoe romantisch is hij? Hoe romantisch is een gedetailleerde beschrijving van onze provincie met de bedoeling die in het onderwijs te gebruiken? Poell was immers zelf onderwijzer, hier in Weert! Niks romantisch, zult u zeggen, maar vergist u zich niet! Zijn doel was zelfbewustzijn kweken door kennis van de eigen streek, en daarom ook strooit hij met anekdotes over bekende Limburgers  zoals natuurlijk de Graaf van Horne of de onverschrokken houwdegen Jan van Weert.  Met zoveel toewijding schrijven over eigen helden en eigen volk, dat zien we meer in de Romantiek, denk maar aan iemand als Hendrik Conscience. Diens Leeuw van Vlaanderen zal Poell zeker gekend hebben, want toen hij hier werkte, was dat boek net uit.

Idealen nastreven en een gedroomde tijd, de tijd van Ophelia, de tijd die haaks staat op onze hijgtijd, – als we Joke Hermsen mogen geloven is dat de grondhouding van elke kunstenaar, elke schrijver, elke creatieveling. Geen idealen van ik wil een leuke baan en een glad gazon, dat zijn gefixeerde hijgtijddromen, maar iets wat je stelt tegenover die hijgtijd, een andere wereld. Een Ondine-Ophelia-onderwaterwereld, zo u wilt. Een ongrijpbare wereld, maar een die je wel voortdrijft. En dat gebeurt vaak niet eens bewust.

Ik ben dat eens nagegaan voor een paar van mijn eigen boeken. In Rosaura,  het navrante verhaal over mijn Colombiaanse vrouw, die als kind van 11 al bij de guerrilla zat, herschep ik ahw een stuk van haar leven. Maar die wereld bedoel ik dus niet. Mijn uitgever zei mij: die vrouw is jouw grote liefde, hè? Dat lees je op elke pagina! En toen pas realiseerde ik me dat ik dàt er tijdens het hele schrijfproces in gelegd had! Dáár werd ik door voortgedreven!

In mijn verhalenbundel Limburg Blues haal ik herinneringen op aan mijn jeugd en mijn ouders, maar achteraf gezien was het helemaal niet de bedoeling een ”stukje oude tijd te doen herleven”.  Ik heb een tijd herschapen, ik heb naast de historische werkelijkheid een andere werkelijkheid gecreëerd. Alsof ik een god ben in mijn eigen universum – vrij naar Willem Kloos: “Ik ben een god in het diepst van mijn gedachten”, weet uw wel – al klinkt dat wat aanmatigend voor een serie nogal platvloers geschreven verhalen. Maar dat is ‘t ‘m óók net, die stijl. Elke God heeft zijn eigen stijl. En die stijl is het vehikel van zijn scheppingsdrift.

Afgelopen zomer sprak me een onbekende vrouw aan op een terras in Maaseik. Zij had Limburg Blues gelezen. Zij prikte een vinger tegen mijn  borst en zei: “Ik heb óók zo’n vader!”

Toen sprong een vonk over. Ik had iets geraakt. Ik wérd die god in zijn eigen universum. Ik dook in die onderwaterwereld die ons allemaal verbindt. En misschien voelde ik, onbewust, dat daar ook ergens Ophelia dreef. Ondine, of Melusine…Scan CCW 3feb13-4Scan CCW 3feb13-1

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s